σε δοκιμαστική λειτουργία
Νέα Στην Πρώτη Σειρά

Κοινωνία, κρίση και Πανεπιστήμιο


Στο εναρκτήριο μάθημά μου στους πρωτοετείς φοιτητές, εδώ και πολλά χρόνια, επισημαίνω, όπως έχω υποχρέωση, ότι η κοινωνία δεν είναι «μαμά» και το κράτος δεν είναι «πατέρας», και ότι δεν μας «χρωστούν» τίποτε.  Υπενθυμίζω, επίσης,  ότι η κοινωνία και το κράτος δεν είναι κάποιοι άλλοι, όλοι οι άλλοι, ή κάποιοι υπερφυσικοί απρόσωποι μηχανισμοί, οι οποίοι μπορούν και οφείλουν να μας παρέχουν ότι θεωρούμε ή και εκλαμβάνουμε ως αναγκαίο και απαραίτητο. Αλλά, ότι η κοινωνία και το κράτος είμαστε εμείς οι ίδιοι και δεν μπορούν να μας επιστρέψουν ή και να πάρουμε από τους θεσμούς αυτούς, παρά μόνον όσα εμείς οι ίδιοι δημιουργούμε και μπορούμε να μοιραστούμε, όλοι μαζί, ως μέλη, παράγοντες και εν τέλει δημιουργοί τους.

Όλως παραδόξως, όμως, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η ανάπτυξη  της συζήτησης σχετικά με τα «ανθρώπινα δικαιώματα» και το «κοινωνικό κράτος» στην Ελλάδα οδήγησε στην εντελώς λανθασμένη αντίληψη, σύμφωνα με την οποία η κοινωνία και το κράτος «μας χρωστούν» ή «έχουν υποχρέωση να μας δώσουν τα δικαιώματά μας», να προετοιμάσουν τις συνθήκες ώστε να πραγματοποιήσουμε αυτά που ονειρευόμαστε, αυτά που μας αρέσουν ή που νομίζουμε ότι μας αρέσουν και να πληρώσουν το κόστος για την εξασφάλισή τους. Το πώς ήταν δυνατόν να επιτευχθεί κάτι τέτοιο μάλιστα, ήταν δικό τους πρόβλημα, ή πρόβλημα των πολιτικών, που υπόσχονταν βέβαια τα πάντα: στην τρέχουσα Ελληνική γλώσσα «λαγούς με πετραχήλια». Η δε «έτοιμη» ιδεολογική εξήγηση, που μόνον εξήγηση δεν μπορεί να είναι, σχετικά με τα αυτονόητα(!!;;) μάλιστα αυτά αιτήματά μας, όπως θεωρούσαμε, ήταν ότι: «μα αφού αυτό το επέτυχαν άλλες κοινωνίες και άλλα κράτη», και «πώς είναι δυνατόν να απαιτούμε λιγότερα τον εικοστό ή εικοστό πρώτο αιώνα;»

Καμία κοινωνία, βέβαια, από την απαρχή της Ιστορίας δεν πέτυχε κάτι τέτοιο, και όπως όλα δείχνουν δεν πρόκειται να το πετύχει στο άμεσο και πολύ πιθανόν στο απώτερο μέλλον. Δεν έχουμε παρά να ξεφυλλίσουμε απλά και μόνον την Ιστορία και θα το επιβεβαιώσουμε. Ενώ το δεύτερο δήθεν επιχείρημα σχετικά με τον 20ό αιώνα, δεν έχει και δεν μπορεί να έχει κανένα νόημα, διότι είκοσι, τριάντα ή και περισσότεροι αιώνες πορείας, προόδου και ενδεχόμενα εξέλιξης, σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την ικανοποίηση κανενός αιτήματος. Η Ιστορία δεν υποσχέθηκε σε κανέναν τίποτε, και κανένας Πολιτισμός δεν μπορεί να εγγυηθεί την επιβίωση και την ευημερία καμίας κοινωνίας στο διηνεκές. Η τυχαία ή και η επιδιωκόμενη καταστροφή κάθε Πολιτισμού και της Φύσης ολόκληρης είναι πιθανές ανά πάσα στιγμή. Ούτε η Ιστορία ούτε η Φύση κάνουν συμφωνίες με τους ανθρώπους και τις κοινωνίες τους, και ποτέ δεν υποσχέθηκαν ή εγγυήθηκαν τίποτε. Γι αυτό και οι άνθρωποι επινοούν τους θεούς, ή αποδέχονται και πιστεύουν στην ύπαρξή τους, ώστε να έχουν την ψευδαίσθηση μιας κάποιας συμφωνίας , που να εγγυάται μια κάποιαν καλύτερη ζωή εντός αυτού ή σ’ έναν άλλο κόσμο.

Οι νέες γενιές στην σύγχρονη Ελληνική κοινωνία, όμως, κατά ένα θαυμαστό τρόπο, διδάχθηκαν από τους γονείς τους, τα κόμματα και τα ΜΜΕ, ότι τα δικαιούνται όλα, τώρα αμέσως  και με μικρό κόπο. Οι νέοι και μάλιστα όλοι εμείς, οι εξυπνότεροι ίσως όλων των λαών Έλληνες(!), τα δικαιούμαστε και χωρίς δεύτερη κουβέντα. Η προσωπική μου απάντηση σ’ αυτό το κυρίαρχο, εντελώς εξωπραγματικό, α-ιστορικό και καταστροφικό αίτημα, όπως αναπόφευκτα αποδείχθηκε, «αίτημα εντελώς κακομαθημένων παιδιών έναντι παντοδύναμων πατέρα και μητέρας», ήταν η προσωπική μου, όπως έλεγα, αποτυχία. Διότι έγινα βέβαια Καθηγητής Πανεπιστημίου, αλλά δεν «με άφησαν να πραγματοποιήσω το όνειρό μου», το οποίο ήταν να γίνω αστροναύτης!!. Κατέληγα, βέβαια, στο αγαπημένο σύνθημα όλων των σύγχρονων Ελλήνων, «πώς είναι δυνατόν, σήμερα, στον 20ό αιώνα, να μην στέλνει η Ελλάδα δορυφόρους στο Διάστημα, ώστε να έχω την ευκαιρία, όπως δικαιούται κάθε Έλληνας, να πραγματοποιήσω το όνειρό μου και να γίνω αστροναύτης;»

Στα χαμόγελα, βέβαια, πλέον των πρωτοετών, συμπλήρωνα λέγοντας, «υπό ποια αιτιολογία,  προσωπική ή και αντικειμενική, δικαιούται ο κάθε Έλληνας να σπουδάσει ό,τι ονειρεύεται , και η Ελληνική κοινωνία και το Ελληνικό κράτος υποχρεούνται να του δώσουν εργασία σχετική με τις σπουδές του;» Εάν εκατόν πενήντα χιλιάδες Έλληνες σπουδάσουν ιατρική και η Ελληνική κοινωνία χρειάζεται μόνον εκατό χιλιάδες για τα επόμενα τριάντα χρόνια, κάτω από ποια αιτιολογία υποχρεούμαστε οι υπόλοιποι να πληρώνουμε πενήντα χιλιάδες επιπλέον άχρηστους γιατρούς; Ποια η διαφορά ανάμεσα στο αίτημα του να γίνω αστροναύτης από το αίτημα του να δώσει η Ελληνική κοινωνία εργασία στις δεκάδες χιλιάδες υπεράριθμους πτυχιούχους ανάλογη με τις σπουδές τους, μερικές φορές μάλιστα μόνον στα χαρτιά, που μόνοι τους ονειρεύτηκαν και αποφάσισαν και μόνοι τους και δίχως πρόγραμμα και πέρα από τις ανάγκες της κοινωνίας τους  πραγματοποίησαν με έναν κάποιο τρόπο;

Η θεμελιώδης αντίληψη, η οποία αναπτύχθηκε ορθά στον Δυτικό κόσμο και  Πολιτισμό, σύμφωνα με την οποία τα μέλη, ο λαός ή το έθνος που συνθέτουν μία κοινωνία, «οφείλουν» ή «ορθό είναι» να οργανωθούν, ώστε μέσα και μέσω της πολιτικής, οικονομικής και νοηματικο-ιδεολογικής τους αναπόφευκτης συνεργασίας, ομαδικής και ταξικής, να μεγιστοποιήσουν τα παραγόμενα αγαθά και να τα κατανείμουν ορθά και δίκαια, «προπάντων δίκαια», απουσιάζει παντελώς από την σύγχρονη Ελληνική κοινωνία και την άρχουσα ιδεολογία, παρά τα όσα εμείς  οι ίδιοι, τα κόμματα και τα ΜΜΕ ισχυριζόμαστε και θέλουμε να πιστεύουμε. Αποτελούμε μία κοινωνία «εκτός εποχής», που απαιτεί από την «κοινωνία μητέρα», το «κράτος πατέρα», και τις «παντοδύναμες ευρωπαϊκές ή άλλες δυνάμεις», που συνήθως, όπως λέμε, ως «κακοί Δαίμονες μας κατατρέχουν και μας υποτάσσουν, μας επιβουλεύονται και μας κατακλέβουν», εμάς τους «δίκαιους, βέβαια, Έλληνες», που ποτέ στην ζωή μας δεν αδικήσαμε και δεν αδικούμε τον συγγενή, τον φίλο και τον γείτονα,  να μας δώσουν τα πάντα, τώρα και δίχως πολύ κόπο.

Οφείλω λοιπόν να επισημάνω. Τα Πανεπιστήμια είναι ο μόνος θεσμός στον οποίο μπορούμε να παράγουμε εφαρμοσμένη κοινωνική, πολιτική και τεχνολογική γνώση:  Ανθρωπισμό και Πολιτισμό. Η Κοινωνιολογία αποτελεί μία πολύ σκληρή πρακτική και εφαρμοσμένη επιστημονική γνώση. Η εποχή των «πτυχίων» στην Ελλάδα πέρασε. Όσοι θέλουν να γίνουν επιστήμονες, καλώς  ήρθαν στην επιστημονική εργασία, στην πολύ κοπιαστική εργασία και τους εύχομαι καλή δύναμη. Εμείς είμαστε η κοινωνία και το κράτος. Όχι οι άλλοι. Ας γίνουμε ενήλικες, ας αναλάβουμε οι ίδιοι την τύχη μας, γνωρίζοντας ότι πολύ συχνά θα μας απογοητεύει, όπως ο εαυτός μας άλλωστε τόσο συχνά μας απογοητεύει. Δεν υπάρχουν σωτήρες.  Όσοι θέλουν να μην δώσουν την μάχη θα στραφούν σε άλλες κοινωνίες. Θα πρέπει όμως όλοι μας να γνωρίζουμε καλά, πως καμία κοινωνία, αλλά ούτε και η Ιστορία, υποσχέθηκαν τίποτε, υπόσχονται ή και κάνουν συμφωνίες. Δεν υπήρχε ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας προσωπική αληθινή ευημερία και ολοκλήρωση σε κοινωνίες καταρρέουσες. Η επιβίωση και η ευημερία δημιουργούνται μόνον συλλογικά. Η μάχη για την ζωή και την δημιουργία ήταν και θα είναι παντού η ίδια. Τώρα το γνωρίζουμε καλά και εμείς οι περισσότεροι Έλληνες. Οι κοινωνίες προσφέρουν στα μέλη τους μόνον όταν εργάζονται γι’ αυτές, και συνήθως δίχως την οφειλόμενη δικαιοσύνη. Το αντίθετο μάλιστα. Εκτός κι αν τα μέλη τους υποτάσσονται, εκμεταλλεύονται ή δανείζονται…. Οι δικαιότερες κοινωνίες περιμένουν  να τις οργανώσουμε  και να τις δημιουργήσουμε με πολύ εργασία, με συνεργασία και κόπο…  δίχως μάλιστα να μας παρέχουν καμία εγγύηση επιτυχίας….    

Αντώνης Παπαρίζος
Καθηγητής Κοινωνιολογίας
Πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνιολογίας



 

Επιπλέον Πληροφορίες

Ημερομηνία
2011-10-28