σε δοκιμαστική λειτουργία
Νέα ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Ας μιλήσουμε για τη κρίση
 

Πολλοί ισχυρίζονται ότι οι κοινωνικοί επιστήμονες σήμερα, απλά (παρ)ακολουθούν τις εξελίξεις και τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά και σε άλλες χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου και των Βαλκανίων. Οι στάσεις των κοινωνικών επιστημ(ον)ων παραμένουν άρρητες και μη δηλωτικές. Η διαπίστωση αυτή αντανακλάται στην εξαιρετικά  περιορισμένη παραγωγή επιστημονικού έργου, σε θεματικές και όψεις της κρίσης, στα επίπεδα της θεωρίας, της έρευνας και των δημοσίων πολιτικών. Η συμμετοχή των κοινωνικών επιστημόνων ως δρώντων υποκειμένων στο ίδιο περιβάλλον της κρίσης, που δεν επιτρέπει την ‘αποστασιοποίηση’ από το αντικείμενο της έρευνας, οι περιορισμένοι πόροι της κοινωνικής έρευνας και οι ‘κατασκευασμένες μεθοδολογικές αυστηρότητες’, αποτελούν κάποιες από τις παραμέτρους της κρίσης των κοινωνικών επιστημών.

Ωστόσο, αναγνωρίζοντας ότι η πραγματικότητα ξεπερνά κατά πολύ τους χρόνους σχεδιασμού των μεθοδολογικών μας  εργαλείων και τα όποια ερευνητικά δεδομένα καθίστανται παρωχημένα έως το χρόνο δημοσίευσής τους, δύο τουλάχιστον πεδία έρευνας παραμένουν ακόμα προκλητικά ανέγγιχτα: το ένα αφορά τη συρρίκνωση- αν όχι την κατάρρευση-  του κράτους δικαίου (rule of law) και το άλλο την  εκτίμηση της επίδρασης των δημοσίων πολιτικών στην κοινωνία και ειδικότερα τη φτώχεια (απόπειρα απόδοσης στην ελληνική γλώσσα του όρου ‘Poverty Social Impact Assessment’).

Για το κράτος δικαίου ως έννοια συνώνυμη και ταυτόσημη  μ’ εκείνη της δημοκρατίας και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία, αρχομένης ήδη από τις θεωρίες του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη για το Νόμο και τη Δικαιοσύνη και έως τους σύγχρονους υπερεθνικούς θεσμούς για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σήμερα, στη δίνη της  κρίσης, η έννοια, το περιεχόμενο και οι θεσμικές κατοχυρώσεις του κράτους δικαίου αποδεικνύονται ‘ευάλωτες και έωλες κατασκευές’ μπροστά στη λαίλαπα των δημοσιονομικών μέτρων λιτότητας. Οι διευρυμένες, πολλαπλές και έντονες κοινωνικο- οικονομικές ανισότητες δυστυχώς φαίνεται να  υπερισχύουν στο ιδιότυπο περιβάλλον της σύγκρουσης μεταξύ του ‘δέοντος γενέσθαι’ και του γίγνεσθαι. Από τη μια πλευρά βερμπαλισμός και ρητορεία για το κράτος δικαίου και την προστασία των δικαιωμάτων, και από την άλλη σαφής και απαρέγκλιτη πορεία προς τη διερεύνηση της φτώχειας και της υποβάθμισης του βιοτικού επιπέδου. Οι νομικοί, εγκληματολόγοι, κοινωνιολόγοι του δικαίου και άλλες παρεμφερείς ειδικότητες οφείλουν να ερευνήσουν τις όψεις και τις επιπτώσεις της συρρίκνωσης του κράτους δικαίου στην καθημερινή πράξη δράση,  το βαθμό εμπιστοσύνης των πολιτών στους δικαιικούς θεσμούς και την αξία του δικαίου.  

Για  την εκτίμηση των κοινωνικών επιδράσεων των δημοσίων πολιτικών, παρότι οι διεθνείς οργανισμοί (κυρίως ο  ΟΟΣΑ) εδώ και μια δεκαετία τουλάχιστον έχουν τονίσει ότι κάθε νομοθετική ρύθμιση ή δημόσια πολιτική θα πρέπει να περιλαμβάνει ex ante τις ενδεχόμενες επιπτώσεις της στην κοινωνία και τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, παρότι διαθέτουμε πλέον αξιόπιστα εργαλεία και μοντέλα για τη μελέτη των κοινωνικών επιπτώσεων και της φτώχειας που απορρέουν από τις σχεδιαζόμενες πολιτικές, παρότι το Ευρωπαϊκό Δίκτυο κατά της Φτώχειας επιδεικνύει έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον για το ζήτημα αυτό, ωστόσο στην Ελλάδα υιοθετήσαμε μια στενή οικονομικοτεχνική λογική και ταυτίσαμε –δυστυχώς- την αναγκαιότητα αυτών των μελετών μόνο με την  οικονομική επίπτωση που έχουν τα σχέδια νόμων στην επιβάρυνση του προϋπολογισμού. Σε αυτή τη λογική, δημόσιες πολιτικές που ενδεχομένως προωθούν και αντίστοιχες πολιτικές για το κράτος δικαίου, παραμένουν στο συρτάρι των υπουργικών γραφείων (για παράδειγμα: το σχέδιο του νέου σωφρονιστικού κώδικα).

Η ex ante και η ex post εκτίμηση των κοινωνικών επιπτώσεων των  δημοσίων πολιτικών θα μας επέτρεπε  να αντλήσουμε στοιχεία, δεδομένα και δείκτες για την καθημερινότητα της κρίσης, την (αν)αποτελεσματικότητα των δημοσίων πολιτικών και το σχεδιασμό των όποιων παρεμβάσεων αντιμετώπισης. Δυστυχώς δεν έχουμε παρόμοιες μελέτες..

Οι φοιτητές μας είναι συχνά οι πρώτοι αποδέκτες της νέας γνώσης και των προβληματισμών μας. Συν-διαμορφώνουν το κλίμα της ακαδημαϊκής διδασκαλίας μαζί με τον διδάσκοντα στην αίθουσα και αρθρώνουν έναν επίκαιρο λόγο. Τα γνωστικά μας αντικείμενα θα πρέπει να γίνουν πιο δυναμικά, πιο ενημερωμένα στα νέα κοινωνικά δεδομένα, πιο ζωντανά..  Ας  μιλήσουμε επιτέλους για την κρίση...

Βάσω Αρτινοπούλου


 

Επιπλέον Πληροφορίες

Ημερομηνία
2012-11-01