σε δοκιμαστική λειτουργία
Νέα ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Πανεπιστήμιο, Κοινωνία της γνώσης και Πολιτισμός

 

Ξεκινώντας αυτήν την «επιστολή του μηνός», αλλά και της νέας ακαδημαϊκής χρονιάς, αισθάνομαι την ανάγκη να υπενθυμίσω στους νέους φοιτητές και φοιτήτριες, όπως και σε όλους όσους προσεγγίσουν το Τμήμα Κοινωνιολογίας, τι είναι το Πανεπιστήμιο και ποιο είναι το έργο οποίο καλείται να αναπτύξει. Εάν προβαίνω στην πράξη αυτή, είναι διότι πάρα πολύ συχνά αντιμετωπίζω, τόσο στην Ελληνική κοινωνία συνολικά, όσο και στα πεδία της δημόσιας συζήτησης, την εντελώς λανθασμένη αντίληψη, σύμφωνα με την οποία το Πανεπιστήμιο δεν αποτελεί παρά ένα ανώτατο σχολείο, την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, της οποίας ο κύριος και ίσως ο μοναδικός στόχος είναι μια κάποια μορφή «ανώτερης» εκπαίδευσης των εισαγομένων.

Εάν όμως η κυρίαρχη αυτή αντίληψη είναι λανθασμένη, όπως και είναι, και το  Πανεπιστήμιο δεν αποτελεί Τριτοβάθμια Εκπαιδευτήρια, από τα οποία όλοι μπορούν να «λάβουν ένα κάποιο πτυχίο», ποιοί είναι οι στόχοι και οι δράσεις του; Πάρα πολύ συνοπτικά, λοιπόν, θα επιχειρήσω κάποιες απαντήσεις, τις οποίες, βέβαια, ο καθένας από μας οφείλει, και γιατί όχι υποχρεούται, να ελέγξει, να αμφισβητήσει όπως και να διευρύνει.

Το Πανεπιστήμιο λοιπόν, καλείται να προβεί στις εξής δράσεις.

Α) Να συλλέξει γνώσεις από ολόκληρο τον κόσμο και από την ιστορία, να τις αξιολογήσει και να τις κατατάξει, και με βάση τις ανάγκες της κοινωνίας να τις μεταφέρει σε όλα τα πεδία της εκπαίδευσης, αλλά κυρίως σε όλα τα πεδία της παραγωγής και της δημόσιας πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής.

Β) Να αναλάβει την έρευνα, και κάθε μορφής έρευνα, ώστε να δημιουργήσει νέα γνώση που είναι απαραίτητη σε όλα τα πεδία δημιουργίας της κοινωνίας: πριν απ’ όλα, της πολιτικής, της διοίκησης και της δικαιοσύνης, και βέβαια, της τεχνολογίας και της παραγωγής των οποιωνδήποτε αγαθών.

Γ) Το Πανεπιστήμιο, δηλαδή, δεν έχει ως πρωταρχικό στόχο να εκπαιδεύσει νέους επιστήμονες και να δώσει πτυχία, αλλά να δώσει την ευκαιρία και όλα τα απαραίτητα μέσα στο δικό του ερευνητικό και διδακτικό προσωπικό, στους Καθηγητές του, να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους και να εξελιχθούν σε επιστήμονες που δημιουργούν την πρωτοποριακή γνώση που πάντα έχει ανάγκη μία κοινωνία. Εάν οι Καθηγητές ενός Πανεπιστημίου δεν εξελιχθούν οι ίδιοι και δεν επινοήσουν νέα γνώση, τι θα διδάξουν και τι είδους νέους επιστήμονες θα δημιουργήσουν.

Δ) Να δημιουργήσει τις απαραίτητες γνώσεις που εξασφαλίζουν την συνεχή οργάνωση, επιτυχή λειτουργία του και ανανέωση του ίδιου του Πανεπιστημίου τόσο ερευνητικά και εκπαιδευτικά όσο και διοικητικά. Το γεγονός που δεν είναι καθόλου αυτονόητο, διότι στο πεδίο του Πανεπιστημίου συναντώνται και συγκρούονται τρομερά πολιτικά και οικονομικά συμφέρονται, των οποίων οι στόχοι όχι μόνον δεν συμπίπτουν με τα συμφέροντα όλης της κοινωνίας και όλων των ανθρώπων, αλλά και πολύ συχνά βάλουν εναντίον αυτών.  Το Πανεπιστήμιο, μ’ άλλα λόγια, είναι δυνατόν να εμποδίζεται στο έργο του, δίχως αυτό να είναι πάντοτε ορατό, από το ίδιο το Πολιτικό ή και το Οικονομικό σύστημα της κοινωνίας που το δημιούργησε. Και τούτο, διότι η γνώση και η επιστήμη αποτελούν από την φύση τους, την πιο δημιουργική, αλλά και την πιο ανατρεπτική και επαναστατική δύναμη.

Ε) Τέλος, το Πανεπιστήμιο έχει ως στόχο και την εκπαίδευση νέων Επιστημόνων. Η εκπαίδευση που παρέχει το Πανεπιστήμιο δεν είναι και δεν μπορεί να είναι «Τριτοβάθμια», εκπαίδευση δηλαδή, την οποία μπορούν να λάβουν και να αξιοποιήσουν όλοι ανεξαιρέτως και δίχως αυστηρά κριτήρια και απαιτήσεις. «Δημοκρατικό πτυχίο για όλους» δεν υπάρχει. Απαιτεί περισσότερα ταλέντα, κόπο και έμπνευση που δεν διαθέτουν οι πάντες. Δίχως αυτό να σημαίνει ότι όλοι όσοι δεν γίνουν, δεν θέλουν ή δεν μπορούν να γίνουν επιστήμονες, είναι κατώτεροι από όσους γίνουν. Όπως δεν είναι κατώτεροι άνθρωποι όσοι δεν γίνουν γνωστοί καλλιτέχνες, αθλητές ή και επιχειρηματίες.   

Το Πανεπιστήμιο, επομένως, είναι ο μοναδικός θεσμός ανώτατης εκπαίδευσης,  που συνδυάζει την έρευνα με την εκπαίδευση, γι’ αυτό και οι Καθηγητές του Πανεπιστημίου είναι πριν απ’ όλα ερευνητές και αυτή είναι η κύρια εργασία τους: η έρευνα. Εάν σε κάποιο ίδρυμα ανώτατης εκπαίδευσης δεν υπάρχει έρευνα αλλά μόνον παιδεία, και οι καθηγητές του δεν υποχρεούνται πριν απ’ όλα στην έρευνα, το ίδρυμα αυτό δεν είναι Πανεπιστήμιο.
Τούτο σημαίνει ότι το Πανεπιστήμιο δεν ανταγωνίζεται την βιομηχανία ή και τις αγορές. Το Πανεπιστήμιο δημιουργεί αγαθά των οποίων η αξία είναι ανεκτίμητη, παρ’ όλον ότι μπορούμε να υπολογίσουμε τα έξοδα που δαπανήθηκαν. Το Πανεπιστήμιο δεν παράγει «εμπορικά προϊόντα », παρ’ όλον ότι πολλά από τα αγαθά που παράγει μπορούν άμεσα να εκτιμηθούν και να αναπαραχθούν από την βιομηχανία και τις αγορές. Οι επιστημονικές γνώσεις που αφορούν τους Νόμους και το Σύνταγμα, και κάθε μορφή διοικητικής οργάνωσης, άνευ των οποίων καμία βιομηχανία και καμία αγορά δεν μπορεί να λειτουργήσει, ενώ είναι ανεκτίμητες, δεν υπολογίζονται από τους « σύγχρονους έμπορους της γνώσης» ως σημαντικές, στρέφοντας λανθασμένα το ενδιαφέρων όλων στην τεχνολογία.

Δίχως όμως τις κοινωνικές, πολιτικές και τις ανθρωπιστικές επιστήμες, διαμέσου των οποίων οργανώνονται ουσιαστικά όλοι οι θεσμοί μιας χώρας, οι κοινωνίες είναι αδύνατο να υπάρξουν, να λειτουργήσουν και να ευημερήσουν. Μόνον οι κοινωνικές επιστήμες, επί παραδείγματι, είναι ικανές να δείξουν ποιές νοοτροπίες στέκονται εμπόδιο στην πρόοδο και την εξέλιξη μιας κοινωνίας.  Υπενθυμίζω, ότι η τεχνολογία παράγει διάφορα αγαθά, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να εξηγήσει πώς είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν όλα αυτά με βάση τις αρχές της δικαιοσύνης και της ευημερίας όλων. Αυτό μπορούν να το υποδείξουν μόνον οι Κοινωνικές Επιστήμες.  Υπενθυμίζω επίσης ότι καμία αγορά και καμία μορφή βιομηχανίας δεν ενδιαφέρεται και δεν αποβλέπει στην δικαιοσύνη.

ΣΤ) Το Πανεπιστήμιο, επομένως, καλείται να παράγει, ταυτόχρονα με τις οποιεσδήποτε γνώσεις, βαθύτατο ανθρώπινο Πολιτισμό.

Αντιλαμβάνεται η Ελληνική κοινωνία την θέση και το ρόλο αυτό του Πανεπιστημίου, προωθώντας ταυτόχρονα μέσω του Κρατικού Μηχανισμού την γνώση ως βάση και κύριο μέσω δημιουργίας, παραγωγής και αναδημιουργίας ολόκληρης της σύγχρονης κοινωνίας; Η απάντηση που μου επιτρέπεται να διατυπώσω με βάση τα όσα συμβαίνουν, είναι αναμφισβήτητα αρνητική. Η σύγχρονη Ελληνική κοινωνία δεν έχει αντιληφθεί ότι η γνώση και η επιστημονική γνώση είναι αυτή μέσω της οποίας είναι δυνατόν να προοδεύσει και να εξελιχθεί δυναμικά. Δεν έχει αντιληφθεί επίσης ότι το Πανεπιστήμιο και τα Πανεπιστήμια είναι τα ιδρύματα που δημιουργούν ταυτόχρονα με την γνώση ανθρωπισμό και πολιτισμό, δείχνοντας και εξηγώντας ποιες είναι οι πραγματικές ποιότητες της ζωής και πως επιτυγχάνεται η επιβίωση και η ευημερία όλων των μελών μιας κοινωνίας.

Υποδεχόμενος, συνεπώς, με την ιδιότητα του Προέδρου του Τμήματος, τους νέους μας φοιτητές και φοιτήτριες, τους προσκαλώ όλους να κατανοήσουν και να καλλιεργήσουν σε βάθος τις διαπιστώσεις αυτές για την θέση και τον ρόλο του Πανεπιστημίου και των Κοινωνικών Επιστημών στην ιστορία. Τους καλώ, επίσης, και, πέραν του πτυχίου τους, να επιδιώξουν να μετατραπούν και να εξελιχθούν σε δυναμικούς επιστήμονες, αποβλέποντας στην δημιουργία μιας ευημερούσης κοινωνίας με βάση την αυστηρή επιστημονική γνώση, τον ανθρωπισμό και τον Πολιτισμό.

 

Αντώνης Παπαρίζος, Καθηγητής

Πρόεδρος του Τμήματος


 

Επιπλέον Πληροφορίες

Ημερομηνία
2012-09-09