σε δοκιμαστική λειτουργία
Νέα ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Με τη σκέψη μας στο μήνα των εξετάσεων!


Ο Ιούνιος είναι παραδοσιακά ο μήνας των εξετάσεων. Εξετάσεις σημαίνει «κρίση» των εξεταζόμενων (αλλά και των εξεταστών).  Στο παρόν κείμενο ας μείνουμε στους εξεταζόμενους, οι οποίοι στις εξετάσεις έρχονται αντιμέτωποι με τον εαυτό τους και τις προσπάθειές τους.  Το αποτέλεσμα των εξετάσεων μπορεί να είναι αρνητικό ή θετικό για τον εξεταζόμενο. Το ενδιαφέρον, ωστόσο,  είναι ο τρόπος με τον οποίο περιγράφεται το αποτέλεσμα αυτό. Πέρα από το ότι ο κόσμος είναι η περιγραφή που κάνω γι’ αυτόν, όπως ισχυρίζονται σπουδαίοι διανοητές της εποχής μας – και ανεξάρτητα από το πόσο συμφωνούμε ή όχι με μια τέτοια διατύπωση-  αυτό που έχει σημασία και που προκύπτει από την περιγραφή,  είναι η στάση που έχουμε απέναντι στον κόσμο. Στις περισσότερες περιπτώσεις ακούμε τους εξετασθέντες να λένε: «πέρασα!» ή «με έκοψε». Σπάνια να ακούσει κανείς την έκφραση «με πέρασε», «με βοήθησε και πέρασα το μάθημα» ή «κόπηκα στο μάθημα», «απέτυχα στις εξετάσεις». Για ποιον λόγο άραγε η χρήση αυτών των εκ διαμέτρου αντίθετων εκφράσεων που περιγράφουν, ωστόσο,  την ίδια κατάσταση;

Χωρίς διάθεση υπερβολής και απολυτότητας νομίζω ότι η προαναφερόμενη στάση προκύπτει από την προθυμία μας να δεχθούμε τον έπαινο της επιτυχίας και την άρνησή μας να αναλάβουμε το βάρος της αποτυχίας. Είμαστε πάντα έτοιμοι να αθωώσουμε τον εαυτό μας για ό,τι αρνητικό μας συμβαίνει. Πόσο καλύτερα είναι όταν υπεύθυνοι είναι οι άλλοι! Πόσο πιο ευτυχισμένοι νιώθουμε όταν απομακρύνεται από εμάς ο δείκτης της ενοχής και της ευθύνης! Αλλά η επιτυχία ή η αποτυχία σε κάτι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προσωπική μας δράση. Όταν η παραδοχή αυτή μπαίνει σε παρένθεση, τότε είμαστε έτοιμοι να διεκδικήσουμε τα δικαιώματά μας, αλλά όχι να επιβαρυνθούμε με τις υποχρεώσεις μας.  Με τον τρόπο αυτό είμαστε ήσυχοι με τον εαυτό μας.

Φαίνεται ότι για τους περισσότερους ανθρώπους ο έλεγχος που ασκεί η συνείδηση είναι πιο βαρύς και αυστηρός από οποιονδήποτε άλλο κριτή. Σκεφθείτε μια κατάσταση κατά την οποία αναλογίζεστε συνεχώς ότι έπρεπε να κάνετε εκείνο ή το άλλο, ήσασταν σίγουρος ότι έπρεπε να το κάνετε, αλλά ήταν κάπως βαρύ, κάπως δύσκολο έργο να το αναλάβετε ή απλά αδιαφορήσατε. Πώς θα αισθάνεστε αν μετά από μια αποτυχία σκέφτεστε διαρκώς ότι αν κάνατε αυτό το οποίο έπρεπε, την αναγκαιότητα του οποίου είχατε προβλέψει, δεν θα είχατε αποτύχει; Μάλλον άσχημα, για να χρησιμοποιήσω την πιο  ουδέτερη λέξη. Είναι απαραίτητο, λοιπόν, να ελαφρώσουμε τη συνείδησή μας. Έτσι, μπορούμε να αποδώσουμε ευθύνες σε διάφορους και να απαλλάξουμε τον εαυτό μας. Εν πλήρη ηρεμία μπορούμε να συνεχίσουμε τις δραστηριότητές μας. Για το λόγο αυτό, λοιπόν, «πέρασα στις εξετάσεις» ή «με έκοψαν».

Σύμφωνα με τον Sartre «ο άνθρωπος είναι οι πράξεις του». Οι τελικές αποφάσεις για ό,τι κάνουμε είναι δικές μας, την ευθύνη την έχουμε εμείς:  ανεξάρτητα από τις προθέσεις μας, το αποτέλεσμα έχει σημασία. Είναι λίγο σκληρό- αλλά έτσι είναι.
Αν μεταφέρουμε τις προηγούμενες διαπιστώσεις στο κάδρο των εξετάσεων,  διαπιστώνουμε ότι δεν υπάρχει μόνο ο εξεταστής –υπάρχει και ο εξεταζόμενος. Εφόσον οι άνθρωποι δεν είμαστε «αδρανή υλικά» έχουμε ευθύνη – έστω ένα μέρος της ευθύνης – για ό,τι επιτυγχάνουμε ή χάνουμε. Αν κάπου υπεισέρχονται δύο παράγοντες είναι εντελώς απίθανο για ό,τι συμβεί να είναι υπεύθυνος μόνο ο ένας. Δεν μπορούμε διαρκώς να μεμφόμαστε τους άλλους για όλα τα δεινά μας, αλλά να επαιρόμαστε για όλες τις επιτυχίες μας(;). Αυτή η προφανής άρνηση ανάληψης ευθυνών μπορεί να βοηθά πρόσκαιρα, με την έννοια ότι έτσι «ρυθμίζουμε», έχουμε ήσυχη  τη συνείδησή μας. Μακροπρόθεσμα, όμως, είναι κάτι επιβλαβές για την προσωπικότητα.  Η φθορά προκαλείται, κατά τη γνώμη μου, επειδή, όταν προσπαθούμε διαρκώς να κρυφτούμε και μην αναλάβουμε τις ευθύνες μας, συνηθίζουμε να δεχόμαστε χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα την αδιαφορία με την οποία επιτελεί τα καθήκοντά του κάποιος άλλος : «βολευόμαστε» με το λίγο, με το εν γνώσει μας υποδεέστερο. Στην περίπτωση που απαιτηθεί κάτι περισσότερο από εμάς είμαστε πάντα έτοιμοι να υποδείξουμε τον απέναντι, ο οποίος, πράγματι, δεν ήταν απολύτως υπεύθυνος για τις πράξεις του και μας πρόσφερε το έλασσον : να ένα άλλοθι για τις πράξεις μας το οποίο ευχαρίστως δεχόμαστε!

Νομίζω, λοιπόν, ότι η στάση μας απέναντι στα προβλήματά μας – και στα μαθήματά μας- πρέπει να είναι ενεργητική και αγωνιστική, ανάληψης και όχι αποποίησης ευθυνών. Μόνο όταν δρούμε και αγωνιζόμαστε μπορούμε να έχουμε απαίτηση για ανάλογη ανταπόκριση. Προφανώς υπάρχει και αντίλογος. Κανείς δεν ισχυρίζεται πως για κάθε τι που συμβαίνει γύρω μας αποκλειστικά υπεύθυνοι είμαστε εμείς οι ίδιοι. Πάντα υπάρχουν καταστάσεις που μας είναι αδύνατο να ξεπεράσουμε, όσο κι αν προσπαθήσουμε. Από το σημείο αυτό, όμως, ως το σημείο που υπαινίσσεται ότι πάντα φταίνε οι άλλοι, η απόσταση είναι τεράστια.

Θα παρατήρησε ο αναγνώστης ότι η επιστολή έχει ένα μάλλον περιγραφικό ύφος και δεν γίνεται καμιά προσπάθεια νουθεσίας. Προτείνω, λοιπόν, (προτείνω μόνο), ασκώντας τη διάνοιά μας, να τοποθετηθούμε μόνοι μας απέναντι στις καταστάσεις που καθημερινά αντιμετωπίζουμε (τις ημέρες αυτές: τις εξετάσεις μας), παρά να ετοιμαστούμε να ρίξουμε το βάρος μιας πιθανής αποτυχίας μας σε κάποιους άλλους.

Με τις σκέψεις αυτές ας προετοιμαστούμε για τον αγώνα των εξετάσεων.
 


Χρήστος Ξανθόπουλος


 

Επιπλέον Πληροφορίες

Ημερομηνία
2012-06-01