σε δοκιμαστική λειτουργία
Νέα ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Αλληλεγγύη και εκπαίδευση


Η ΟΥΝΕΣΚΟ πριν από δέκα χρόνια περίπου είχε προειδοποιήσει σε μια έκθεσή της αναφορικά με την εκπαίδευση για τους κινδύνους από τον ορισμό της μόρφωσης ως εργαλείου για την οικονομική ανάπτυξη. Η διεθνής οργάνωση ανέφερε ότι οι εκπαιδευτικοί σκοποί οφείλουν να συνδέονται με την ‘ανάπτυξη’ ευρέως εννοουμένη, ώστε η παροχή μόρφωσης να προάγει την κοινωνική συμμετοχή όλων των πολιτών. Η συνεργασία και η αλληλοϋποστήριξη προάγουν τη συμμετοχή, αντίθετα ο ανταγωνισμός και ο ατομικιστικός εγωισμός την εμποδίζουν. Προς το σκοπό αυτό λοιπόν η εκπαίδευση οφείλει να προάγει την αρχή της αλληλεγγύης και να διδάσκει στοιχεία από την παγκόσμια ταυτότητα του πολίτη. Η εκπαίδευση, δηλαδή, οφείλει να διδάσκει όσα ενώνουν τους ανθρώπους, όπως υποστηρίζει και ο Μορέν, που είναι πολύ περισσότερα από αυτά, που τους χωρίζουν.

Η έννοια της αλληλεγγύης στην κοινωνιολογία είναι γνωστή από την θεωρία του Ντυρκέμ και στη γνωστή διάκριση ανάμεσα στη ‘μηχανική’ και την ‘οργανική αλληλεγγύη’. Οι όροι χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν το κοινό δομικό στοιχείο των κοινωνιών, που είναι ο καταμερισμός εργασίας, λιγότερο ή περισσότερο αναπτυγμένος αντίστοιχα. Για ποιο λόγο, όμως, ο Ντυρκέμ χρησιμοποιούσε τον όρο αλληλεγγύη, για να υποδηλώσει τον καταμερισμό εργασίας; Ο Ντυρκέμ προσπάθησε κατά τη γνώμη μας να εξηγήσει την αλληλεξάρτηση των ατόμων με βάση την εργασία και κατ’ επέκταση την επίδραση, που ο υφιστάμενος καταμερισμός εργασίας ασκεί στην ισορροπία της κοινωνίας, αλλά και στη διαγενεακή της διατήρηση και συνέχεια. Κι αυτό συντελείται μέσω της εργασίας που ασκούν τα άτομα, χωρίς απαραίτητα οι ίδιοι να το συνειδητοποιούν ή να το επιθυμούν.

Υπάρχει κι ένας άλλος λόγος για τη διακήρυξη της αλληλεγγύης ως μιας αρχής βασικής που διέπει τις ανθρώπινες σχέσεις, και που χωρίς αυτήν θα ήταν όλοι ευάλωτοι. Η κατανόηση. Στο έργο του Έντγκαρ Μορέν «Οι επτά γνώσεις κλειδιά για την παιδεία του μέλλοντος» χαρακτηριστικά αναφέρει ότι αν δεν νιώθουμε αλληλέγγυοι δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τους άλλους και πιθανόν να τους δούμε με συμπονετικό βλέμμα. Η δυνατότητα που έχουν οι άνθρωποι να ‘μπαίνουν’ στη θέση του άλλου είναι μοναδική και σ’ αυτήν στηρίζονται οι κοινωνικές σχέσεις, όσες προϋποθέτουν δηλαδή συμπόνοια, συμπάθεια, κατανόηση ακόμη και συγχώρεση. Το ‘κακό’ λέει η Χάννα Άρεντ δε γνωρίζει τη συγχώρεση.

Όταν βλέπουμε επίσης να γίνονται κατάφωρες αδικίες στον κόσμο, ο ρόλος του μορφωμένου και καλλιεργημένου ανθρώπου είναι να αντιδρά, να μη δέχεται την αδικία επιδιώκοντας ακόμη και να αλλάξει καταστάσεις και παγιωμένες συμπεριφορές, δηλαδή να αλλάξει τις κοινωνικές σχέσεις και κατ’ επέκταση την κοινωνία. Η αλλαγή όμως της κοινωνίας δεν σημαίνει απαραίτητα βελτίωση, αν δε στηρίζεται πρωτίστως σε αρχές, όπως είναι η κατανόηση, ο σεβασμός, η συμπαράσταση, η αλληλοβοήθεια και η αλληλοϋποστήριξη και η δικαιοσύνη.

Η αλληλεγγύη λοιπόν συνιστά πράξη που εξυψώνει τον άνθρωπο και βελτιώνει τις κοινωνικές σχέσεις. Συνάμα είναι από τις λίγες πρακτικές που τις χαρακτηρίζει μια παράδοξη θα λέγαμε αρχή: πλουτίζει αυτός που προσφέρει, διότι στέκεται ο ίδιος κυριολεκτικά και μεταφορικά πάνω από τα ασφυκτικά και πιθανόν αδιέξοδα και καταστροφικά όρια του ατομικιστικού του κόσμου.

Τι γίνεται σήμερα θα αναρωτηθεί κάποιος, όταν ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας πάσχει και τα φέρνει πέρα με δυσκολία; Τότε καλείται όλη η κοινωνία να συμβάλει και να μοιράσει τα αγαθά της, υλικά, πνευματικά και συμβολικά. Αρκετοί άνθρωποι είναι εναντίον τέτοιων πράξεων αλληλεγγύης, διότι τις θεωρούν απλή φιλανθρωπία, οι οποίες δεν επιλύουν το πρόβλημα. Πιστεύουν, δηλαδή ότι ‘όταν πεινάει κανείς είναι καλύτερα να του μάθεις να ψαρεύει, παρά να του δώσεις ψάρια να φάει’. Είναι αποδεκτή μια τέτοια άποψη και ίσως σωστή αναλόγως των περιστάσεων. Θα αντέτεινα όμως ότι σήμερα βιώνουμε μια διαφορετική κατάσταση, γι’ αυτό ‘όταν πνίγεται κάποιος, πρώτα πρέπει να σωθεί και μετά να μάθει να κολυμπά’.

Αν ψάξει κάποιος στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης θα βρει αρκετά παραδείγματα αλληλεγγύης, που κυμαίνονται από δωρεάν μαθήματα σε μαθητές και μαθήτριες μέχρι ανταλλαγή προϊόντων και υπηρεσιών με βάση τη μονάδα χρόνου, που διαθέτει ο καθένας και όχι χρήματος. Θα βρει επίσης παραδείγματα συλλογής ρουχισμού, τροφίμων και φαρμάκων, αλλά και συλλογή αιτήσεων που υποβάλλουν άτομα σε πρεσβείες του εξωτερικού ζητώντας την ελληνική υπηκοότητα σε ένδειξη συμπαράστασης προς το δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό.

Οι άνθρωποι εκφράζουν την αλληλεγγύη τους, όπως μπορούν. Τώρα, που το μαγικό φως των εορτών έχει σβήσει, τώρα που τα φώτα της ράμπας χαμήλωσαν, ας συνεχίσουμε να σκεφτόμαστε έξυπνα και αντί για την ‘απομάγευση του κόσμου’ ας ενδυναμώσουμε τον εαυτό μας σκεφτόμενοι τους άλλους.

Ας μην αφήσουμε σήμερα την ‘κρίση’, η οποία ήδη έχει πάρει διαστάσεις ‘ανθρωπιστικής κρίσης’ να γίνει και κρίση της ανθρωπιάς μας.
 

Βασιλική Καντζάρα



 

Επιπλέον Πληροφορίες

Ημερομηνία
2012-03-01