σε δοκιμαστική λειτουργία

Κατηγορία: Προπτυχιακά
Εξάμηνο: ΣΤ
Τομέας: Τομέας Γενικής Κοινωνιολογίας
Κατηγορία: Μάθημα
Χαρ.: Υπ./Ε.
Διδακτικές Μονάδες: 3
Διδάσκων: Δουκέλλης Παναγιώτης

 

1. Αυτοκρατορικά μορφώματα κατά την προβιομηχανική περίοδο στην Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή


 
 

Περιεχόμενο

 
  • Εισαγωγή στην έννοια και στο ιστορικό περιεχόμενο του όρου «αυτοκρατορία». Αναφορά στη θεωρία του Michael Mann περί των τεσσάρων πηγών εξουσίας (ιδεολογική, οικονομική, στρατιωτική, πολιτική). Παρουσίαση τεσσάρων ιστορικών παραδειγμάτων αυτοκρατορικής εξουσίας: Νέο Ασσυριακό Κράτος, Κράτος των Αχαιμενιδών, Ρωμαϊκό Κράτος, Βυζαντινό Κράτος. Γέννηση και ανάπτυξη των κεντρικών χαρακτηριστικών τους. Ιδεολογικοί/ θρησκευτικοί μηχανισμοί, οικονομία και φορολόγηση, ο ρόλος της στρατιωτικής εξουσίας, οι πολιτικές élites. Το ιδιάζον παράδειγμα της Α’ Αθηναϊκής Ηγεμονίας. Η αντιστροφή του επιχειρήματος: αυτοκρατορική ισχύς και έμφυλες σχέσεις.
 

Στόχοι μαθήματος και προσδοκόμενα μαθησιακά αποτελέσματα

 
  • Στόχος του μαθήματος είναι η ιστορική εισαγωγή στις διαδικασίες συγκρότησης αυτοκρατορικών μορφωμάτων και στους τρόπους με τους οποίους αυτές συνυφαίνονται με τις εκάστοτε συγκεκριμένες χωρικές και χρονικές συνθήκες. Επιλέχθηκε η εντρύφηση στα συγκεκριμένα ιστορικά παραδείγματα ώστε να δειχθεί η της πολιτική, στρατιωτική, κοινωνική πολυπλοκότητα της έννοιας της αυτοκρατορίας και παράλληλα να εφοδιασθούν οι φοιτητές/τριες με ερείσματα συγκριτικής ανάγνωσης δεδομένων άλλων ιστορικών περιόδων.
 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

 
  • M. Mann, Οι πηγές της κοινωνικής εξουσίας, Αθήνα, Πόλις 2009
  • Μ. Humbert, Πολιτικοί και κοινωνικοί θεσμοί της αρχαιότητας, Αθήνα, Σάκκουλας 2012
  • Empires, περιοδικό Ιστορείν, 5, 2006.
  • Ian Morris – W. Scheidel (επιμ.), The dynamic of ancient empires, Oxford University Press 2010
  • F.-H. Mutschler – A. Mittag (επιμ.), Conceiving the Empire, Oxford University Press 2008
  • M. Hardt – A. Negri, Η αυτοκρατορία, Αθήνα, Scripta, 2002
 
 

2. Η Μεσόγειος ως γεωπολιτική ενότητα μέχρι την πρώιμη μεσαιωνική περίοδο


Δεν διδάσκεται κατά το ακαδημαϊκό έτος 2016 - 2017
 
 

Περιεχόμενο

  • Οι πρώτες εμπειρίες ως την «περίοδο του Οδυσσέα»: από την ανυπαρξία κινήσεων, στην νεολιθική επανάσταση, τους ανταγωνισμούς για τον έλεγχο φυσικών πόρων και τις δειλές μετακινήσεις πληθυσμών. Οψιανός και Μήλος. Χαλκός και ορείχαλκος. Κρήτη, Κυκλάδες, ΒΑ Αιγαίο. Κοινωνικές ιεραρχίες. Η τέχνη. Κρήτη και Μινωίτες (αστικό φαινόμενο και πόλη, η γραφή) => ο πρώτος πολιτισμός που ξεπέρασε τα στενά γεωγραφικά όρια της κοιτίδας του και εξακτινώθηκε σε άλλες μεσογειακές περιοχές.
  • Οι Μυκηναίοι και η διεύρυνση των μεσογειακών οριζόντων. Από την Πελοπόννησο ως τη Θεσσαλία και βορειότερα, Αιγαίο, Κρήτη, Ανατολική Μεσόγειο, Κύπρος, Συρία  και στη συνέχεια Ιταλία, Σικελία. Γραμμική Β’, εμπόριο μετάλλων, χαλκός, κασσίτερος. Τεκμήρια επαφών (γραφές και τεχνοτροπίες) Η Μεσόγειος ενώνει δεν χωρίζει. Το παράδειγμα της Τροίας – ο δρόμος των μετάλλων, των υφασμάτων, των αλόγων. Η καταστροφή της, αλλά και η παρακμή του μυκηναϊκού κόσμου. Περί το 1200 προβλήματα στην ισχύ των Χετταίων, αλλά και των Αιγυπτίων. Προς τί η σιωπή των πηγών ; (λοιμός, λιμός, εισβολείς ;) Λαοί της θάλασσας. Τέλος εποχής Χαλκού.
  • Η δημιουργία της «πρώτης» Μεσογείου από τους Μυκηναίους. Και μετά ύφεση ; Περί τον 8ο αι, => νέα δίκτυα εμπορίου, όχι από κεντρικά κρατικά μορφώματα αλλά από κοινότητες εμπορευομένων. Φοίνικες, Έλληνες, Ετρούσκοι. Εμπορευόμενοι και πειρατές. Ανταλλακτικό εμπόριο, απουσία νομίσματος, μέταλλα. Από τη Φοινίκη στις Ηράκλειες Στήλες (ακόμα πιο πέρα από τους Μυκηναίους), γνώσεις ναυπηγικής και ναυσιπλοΐας: νέες δυνατότητες μεταφοράς αγαθών και ανθρώπων. Σαρδηνία. Καρχηδών. Οι Ευβοείς στο προσκήνιο. Η γραφή και το αλφάβητο. Ανατολίτικα καλλιτεχνικά πρότυπα. Θρησκεία και ανθρωποθυσίες. Οι κάτοικοι των ελληνικών πόλεων => Διασπορά: Ευβοείς, Κορίνθιοι, Αθηναίοι. Κεραμική, ξυλεία, μέταλλα, λάδι, κρασί. Περί το 600: νόμισμα. Αποικίες στη Δύση (Συρακούσες 733) Αποικισμός: σύμπτωμα πλούτου και ισχύος της μητρόπολης και όχι πενίας και μετανάστευσης => αναζήτηση υπερπόντιας ισχύος. Ετρούσκοι: ο α’ «δυτικός» πολιτισμός. Αποδέκτης ανατολίτικων στοιχείων, αστικό φαινόμενο, γραφή.
  • Η ιστορία στη Μεσόγειο: α) μεγάλα επεκτατικά πολιτισμικά μορφώματα (Μινωίτες, Μυκηναίοι, Φοίνικες, Έλληνες, αλλά και β) επιμέρους εντόπια πολιτισμικά οικοσυστήματα που οριοθετούν τον κόσμο τους έναντι των όποιων επαφών με τρίτους. Παράδειγμα η Σαρδηνία, αλλά και η Μασσαλία στις σχέσεις της με τους ντόπιους. Κατανομή σφαιρών επιρροής ανάμεσα σε ντόπιους και ξένους.
  • Ανατολική Μεσόγειος: Εδραίωση του κράτους των Περσών (οικουμενικά κράτη). Μηδικοί πόλεμοι. Αθηναϊκή ηγεμονία, ενίσχυση μητροπολιτικών αστικών κέντρων, νέες ανάγκες πόλεων => εμπόριο σιτηρών, κληρουχίες.
  • Αλέξανδρος (τέλος 4ου αιώνα) Νέα δεδομένα: Έλληνες +Ασιάτες -> Ετρούσκοι, Ρωμαίοι. Η Αλεξάνδρεια και το πρώτο άνοιγμα της Αιγύπτου προς τη θάλασσα. Νέα δίκτυα εμπορικών συναλλαγών. Στη Δύση η Καρχηδών (ως το 204 οπότε καταστρέφεται από τους Ρωμαίους) και η Σικελία (Συρακούσες).
  • Εμφάνιση της Ρώμης. Η στρατιωτική, η πολιτική, η οικονομική της εξάπλωση σε Δύση και Ανατολή (Αννίβας, Μακεδόνες, Συμπολιτείες, Βασίλεια της Ασίας και της Αιγύπτου) Πόλεμος και οικονομία. Επεκτατισμός. Ρωμαϊκή ειρήνη. Νέα θρησκεία. Πολιτικός κατακερματισμός της Μεσογείου. Μωάμεθ.
  • Η Μεσόγειος ως ιστορική ενότητα. Η ιστορία στη Μεσόγειο. Εξαγροτισμός στη Μεσόγειο. Οι πόλεις, οι οικισμοί. Η συνδετικότητα (εμπόριο, πειρατεία. μετανάστευση, πόλεμος, καταστροφή, επιπτώσεις στο περιβάλλον) Συνδετικότητα και οι εκάστοτε ιστορικές συνθήκες Ενιαίος πολιτισμός; κοινός κοινωνιολογικός /ψυχολογικός χαρακτήρας;
 

Στόχοι μαθήματος και προσδοκόμενα μαθησιακά αποτελέσματα

 
  • Γενικός στόχος των μαθημάτων του Παν. Δουκέλλη είναι η μύηση των φοιτητών σε κοινωνικά φαινόμενα «άλλων κοινωνιών» και ειδικότερα κοινωνιών του αρχαίου και μεσαιωνικού εν μέρει κόσμου. Επιδιώκεται η κατανόηση φαινομένων της εποχής μας δια της προβολής τους σε ευρωμεσογειακές κοινωνίες προχριστιανικής και μεταχριστιανικής εποχής και βέβαια η αναζήτηση των απαρχών, της εμφάνισης, της εξέλιξης, των τομών και της συνέχειας ή της εξαφάνισης καταστάσεων και αξιών.
  • Ειδικός στόχος του παρόντος μαθήματος είναι η ιστορική προσέγγιση της Μεσογείου ως ιδιαίτερου γεω-πολιτισμικού χώρου. Υπερβαίνοντας τις όποιες πολιτικές ή άλλες οριοθετήσεις γίνεται λόγος για την πρόσληψη της Μεσογείου κατά τον 20ο αιώνα, για ζητήματα γεωγραφικού και πολιτισμικού προσδιορισμού, για τις προϋποθέσεις επιβίωσης στις μεσογειακές περιοχές, την κινητικότητα ανθρώπων και προϊόντων κλπ. Προσφέρεται έτσι στους φοιτητές κοινωνικών επιστημών η αφορμή εντρύφησης με τα δεδομένα ενός συγκεκριμένου, χωρο-χρονικά οριζόμενου παραδείγματος. Τίθενται και συζητώνται ζητήματα, όπως:
    • ενότητα / διάσπαση του μεσογειακού χώρου (γεωγραφία, πολιτισμός, οικονομία)
    • οικολογία (φύση και ανθρώπινες εγκαταστάσεις)
    • συνδετικότητα –κινητικότητα, τομές και συνέχειες, οι λεγόμενες μεσογειακές αξίες (τιμή)


Ενδεικτική βιβλιογραφία

 
  • P. Horden – N. Purcell, Μεσόγειος. Θάλαττα πονηροδιδάσκαλος. Μελέτη της μεσογειακής ιστορίας, Αθήνα, Οδυσσέας 2004
  • D. Abulafia, Η μεγάλη θάλασσα. Οι περιπέτειες των λαών της Μεσογείου, Αθήνα, Ψυχογιός 2012.
  • W.V. Harris (επιμ.), Rethinking the Mediterranean, Oxford University Press 2005
  • J. Norich, The Middle Sea: A history of the Mediterranean, Chatto & Windus 2006
  • F. Braudel, Les mémoires de la Méditerranée. Préhistoire et Antiquité, Παρίσι 1998
 
 
 
 

Συνημμένα